ایران چارت بلاک چین سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO) چیست؟

سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO) چیست؟

تخمین زمان مطالعه

۱۱ دقیقه
جمعه 24 اردیبهشت 1400
سازمان خودگردان غیرمتمرکز (DAO) چیست؟

بعد از گذشت چند سال از تولد فناوری بلاک چین، سازمان‌های جدیدی بر اساس این فناوری به وجود آمدند که به آن‌ها (DAO) یا «سازمان خودمختار غیرمتمرکز» گفته می‌شود. DAO پلتفرمی است که بر اساس قوانینی که در «قراردادهای هوشمند» (Smart contracts) نوشته شده است کار می‌کند. چنین پلتفرمی شبیه یک شرکت است که محل فیزیکی خاصی ندارد و اعضا و سهامداران با توجه به قوانینی که در کد اصلی برنامه نوشته شده است می‌توانند در مورد فعالیت سازمان تصمیم‌گیری کنند.

در این مطلب می‌خواهیم در مورد DAOها و ارتباط‌شان با برنامه‌های غیرمتمرکز و تاریخچه‌ی آن‌ها صحبت کنیم و همچنین ببینیم DAOها چه انواعی دارند، مزایا و معایبشان چیست و اطلاعات بیشتری در مورد سازمان‌های خودمختار غیرمتمرکز به دست آوریم.


DAO چه عملکردی دارد؟

DAO  مخفف (Decentralized Autonomous Organization) پلتفرمی است که به صورت یک سازمان خودمختار، طوری طراحی می‌شود که به صورت غیرمتمرکز و اتوماتیک عمل کند. چنین سازمانی با هدف برطرف کردن مشکلاتی مثل اختلاف در تصمیم‌گیری‌ها و تعیین سیاست‌های یک شرکت به وجود آمده است. این معضل زمانی به وجود می‌آید که یکی از اعضای شرکت قدرت تصمیم‌گیری مؤثرتری نسبت به سایرین داشته باشد و بتواند روی عملکرد و تصمیم دیگران تغییر ایجاد کند. مثلاً یک مدیر می‌تواند به نمایندگی از سایر سهامداران تصمیم‌گیری کند یا یک سیاستمدار به نمایندگی از طرف مردم حرف می‌زند و عمل خاصی را انجام می‌دهد.

در چنین مواردی،‌ این امکان وجود دارد که نماینده‌ی مورد نظر،‌ تصمیم‌های پرریسک‌تری نسبت به دیگران بگیرد و یا در جهت منافع شخصی خودش عمل کند. این اتفاق زمانی می‌افتد که قوانین موجود نتوانند به طور کامل، شخص یا نماینده‌ی مورد نظر را کنترل کنند.

تمام فعالیت‌ها و نوع ارتباط افراد در یک سازمان خودمختار غیرمتمرکز توسط یک پروتکل خودکار و متن‌باز کنترل می‌شود. استفاده از فناوری بلاک چین و قرارداد هوشمند و ابزاری مثل توکن باعث می‌شود که هزینه‌ها به شفاف‌ترین وجه ممکن کاهش یابند و اجماع در تصمیم‌گیری‌ها با استفاده از توکن‌های شبکه به رعایت عدالت کمک می‌کند.

ثبت همه‌ی فعالیت‌ها در دفترکل عمومی و قوانینِ مشخص، باعث می‌شود اعضای یک DAO برای ثبت بهترین عملکرد تلاش کنند و اطمینان داشته باشند که فعالیت هیچ‌کس با دیگری تداخل نخواهد داشت و همه‌چیز مطابق کدهای از پیش تعیین‌شده در قرارداد هوشمند اجرا می‌شود.

همانطور که گفتیم، پیاده‌سازی DAO توسط کدهای برنامه‌نویسی در قالب قرارداد هوشمند انجام می‌شود. حجم و پیچیدگی این کدها با توجه به وسعت خدمات پروژه و تعداد سهامداران متغیر است. یک DAO می‌تواند در حد یک شرکت کوچک و یا حتی در نقش یک کمپانی بزرگ چندملیتی ظاهر شود. ساختار مدیریت سنتی از بالا به پایین (سلسله‌مراتبی) در DAO از بین رفته و به‌جای آن از سیستم غیرمتمرکز و قوانین اجماع و نظرسنجی استفاده می‌شود.

بیشتر بدانید: بلاک چین چیست

dapp


چرا و چگونه در DAO سهامدار شویم؟

مفهوم عضویت و یا سرمایه‌گذاری در یک DAO مثل سایر شرکت‌‌هاست. به این معنی که سهامداران می‌توانند در تصمیم‌گیری‌های آتی شرکت کنند و همچنین از رشد و موفقیت سازمان به سود برسند. منتها اینجا چیزی به نام برگه‌ی سهام وجود ندارد و برای این کار باید توکن بومی آن پلتفرم را خریداری کرد. این کار مثل خرید بیت کوین یا اتر یا هر ارز دیجیتال دیگر است و به این ترتیب شما صاحب یک کیف پول با مقداری توکن در پلتفرم مورد نظر می‌شوید. اصولاً این مرحله در آغاز فعالیت یک DAO با فروش اولیه‌ی توکن‌ها انجام می‌گیرد.

با اتمام مرحله‌ی جمع‌آوری سرمایه، هر شخص با توجه به میزان توکنی که در اختیار دارد و بر اساس قوانینی مشخص، حق ارائه پیشنهادات و یا رأی به سایر پیشنهادات را دارد. نکته‌ی مهم سرمایه‌گذاری در یک DAO (یا هر پروژه‌ی بلاک چینی دیگر) این است که ابتدا باید متن‌باز بودن و شفافیت قوانین آن را به‌طور کامل بررسی کنید. یک مشکل فنی کوچک می‌تواند منجر به فاجعه‌ای بزرگ شود؛ پس آگاهی از عملکرد دقیق پروژه می‌تواند در جلوگیری از اتفاقات بد در آینده مؤثر باشد.

سهام dao


DApp یا برنامه غیرمتمرکز چیست؟

DApp  (مخفف Decentralized Application) یک برنامه‌ی کاربردی غیرمتمرکز است که روی پایگاه‌ داده از نوع بلاک چین ساخته شده و توسط قراردادهای هوشمند اجرا و مدیریت می‌شود. یک DApp می‌تواند تمام قابلیت‌های فناوری بلاک چین مثل شفافیت، حذف واسطه‌ها، امنیت و اجرای اتوماتیک را به کاربر ارائه دهد. در حقیقت هدف برنامه‌ی غیرمتمرکز این است که ارتباط مستقیمی بین کاربر و خدمات ایجاد کند و اجازه‌ی مدیریت تمام اطلاعات به اشتراک گذاشته‌شده به کاربر داده شود.

DAOها در حقیقت نوع خاصی از Dappها هستند و سیستم مدیریتی و رأی‌گیری مخصوص به خود را دارند و تاکنون بیشتر آن‌ها روی بلاک چین اتریوم پیاده‌سازی شده‌اند. البته Dappها انواع دیگری نیز دارند مثل برنامه‌های مدیریت مالی و یا برنامه‌هایی مثل بیمه، خیریه، مستغلات که به طور غیر مستقیم با پول در ارتباطند.


تاریخچه DAO و ماجرای پروژه The DAO

چند سالی از تولد مفهوم سازمان‌های خودمختار غیرمتمرکز نمی‌گذرد ولی اگر بخواهیم به گذشته برگردیم، حتماً در مورد The DAO، یکی از اولین و بزرگ‌ترین پروژه‌ها در این زمینه، خواهیم شنید.

پروژه‌ی The DAO در سال ۲۰۱۶ توسط تیم یک استارتاپ آلمانی ایجاد شد. آن‌ها فعالیتی شبیه Airbnb داشتند با این تفاوت که روی بستر غیرمتمرکز کار می‌کردند. پروژه‌ی آن‌ها با فروش عمومی توکن توانست سرمایه‌ی اولیه‌ی لازم را جمع‌آوری کند و طولی نکشید که آن‌ها به بزرگ‌ترین و موفق‌ترین پروژه در این زمینه تبدیل شدند و حجم سرمایه‌ی قفل‌شده در این پلتفرم به بیش از ۱۵۰ میلیون دلار رسید.

مزیت متن‌باز بودن یک پروژه قرار است که به امنیت بیشتر آن کمک کند، ولی در مورد The DAO این ویژگی منجر به نابودی این پروژه شد. قضیه از این قرار بود که یک هکر خرابکار توانست باگی در کد پروژه پیدا کند و در روز ۱۷ ژوئن ۲۰۱۶ آسیب بزرگی به شبکه وارد کرد. اعضای پروژه به‌‌سرعت متوجه خروج سرمایه از پلتفرم شدند؛ اما وقتی که جلوی آن را گرفتند،‌ بیش از ۵۰ میلیون دلار سرمایه به سرقت رفته بود.

پروژه‌ی The DAO از بستر اتریوم استفاده می‌کرد و این اتفاق در سال‌های ابتدایی فعالیت اتریوم رخ داد و تأثیر بسیار بدی روی شهرت اتریوم و همچنین دنیای رمزارزها گذاشت. این اتفاق حتی باعث شد زنجیره‌ی بلوکی اتریوم، به دو شاخه تبدیل شود و اتریومی که ما امروز می‌شناسیم، یک «هارد فورک» (Hard fork) روی زنجیرهی اول است که نام آن به اتریوم کلاسیک تغییر کرد.
قطعاً چنین اتفاقاتی باعث شد که سخت‌گیری و احتیاط بیشتری در راه‌اندازی DAOها در آینده صورت گیرد تا این نقاط ضعف در مراحل تست کد، پیدا و برطرف شوند.


مزایای DAO

همان‌طور که قبلاً اشاره کردیم، سازمان خودمختار غیرمتمرکز برای حل مشکلاتی که در سازمان‌های متمرکز وجود دارد ایجاد شده‌اند. پس مزیت اصلی یک DAO این است که به هر سرمایه‌گذار این اختیار داده می‌شود که به‌طور عادلانه در فعالیت سازمان تأثیرگذار باشد. هیچ ساختار سلسله‌مراتبی در DAO وجود ندارد یعنی یک ایده می‌تواند توسط هر عضو مطرح شود و تمام اعضای سازمان می‌توانند آن را بررسی کرده و به آن رأی دهند.

تمام قوانین اجرایی از جمله سیستم رأی‌گیری از روز اول در دسترس اعضای سازمان قرار دارد و باعث می‌شود که هیچ اختلافی در اجرای امور پیش نیاید.

برای مطرح‌کردن یک پیشنهاد جدید و همچنین رای دادن به یک طرح، باید مقدار مشخصی توکن مصرف کرد و این باعث می‌شود که اعضا قبل از هر گونه تصمیم، خوب آن را ارزیابی کنند و در نتیجه از اتلاف زمان برای بررسی طرح‌های نامناسب پرهیز می‌شود.

در انتها اینکه تمام تراکنش‌های مالی سازمان در بلاک چین ثبت می‌شود و همه به‌طور شفاف می‌توانند اقدامات و هزینه‌های انجام شده را ببینند و در صورت تمایل در تصمیم‌گیری‌های آینده مداخله کنند.

مزایا dao


معایب DAO

هم DAOها و هم بستری که آن‌ها از آن استفاده می‌کنند (بلاک چین)، عمر کوتاهی دارند و هنوز جزو فناوری‌های نوظهور به‌شمار می‌روند و طبیعی است که نقاط ضعف و در نتیجه منتقدان زیادی داشته باشند. خیلی‌ها معتقدند که جهان هنوز آمادگی پذیرش سازمان‌های خودمختار غیرمتمرکز را ندارد و اتفاقات زیادی باید رخ دهد تا این نگرش تغییر کند.

جدا از این مسائل، بحث‌های امنیتی مطرح است و با توجه به ماجرای پروژه‌ی The DAO این مسائل پیچیدگی زیادی داشته با یکی از اصول اساسی سازمان که «غیرقابل دستکاری بودن کد» می‌باشد، در تضاد است. به عنوان مثال در زمانی که هک The DAO در حال انجام بود، خیلی از اعضا متوجه این اتفاق شده بودند اما عملاً کاری از آن‌ها برنمی‌آمد و شبکه، هکر را به چشم یک عضو عادی می‌دید.

مشکل دیگری که یک پلتفرم DAO دارد این است که برای ارتباط با سایر مجموعه‌ها که خارج از محیط بلاک چین هستند، محدودیت‌های قانونی زیادی وجود دارد. دولت‌ها همیشه مایلند همه‌چیز را در کنترل خود داشته باشند و در بیشتر مواقع با انواع پلتفرم‌های غیرمتمرکز و مخصوصاً ارزهای دیجیتال مشکل دارند.

معایب dao


مثال هایی از انواع DAO

با توجه به مطالبی که گفته شد، می‌توان اینطور نتیجه گرفت که هر سازمان خودمختار که به‌صورت غیرمتمرکز فعالیت کند، یک DAO نامیده می‌شود. به این ترتیب بیشتر پروژه‌های ارز دیجیتال و مخصوصاً آن‌هایی که جذب سرمایه‌ی اولیه‌ی عمومی انجام داده‌اند، DAO هستند. در ادامه با چند پلتفرم معروف DAO به طور مختصر آشنا می‌شویم.

به اعتقاد بسیاری پروژهی MakerDAO بزرگ‌ترین DAO در فضای غیرمتمرکز است که توسط تیمMaker، که یک پلتفرم وام‌دهی و وام‌گیری اتوماتیک است، ساخته شده و اعضای آن توسط توکن بومی شبکه که MKR نام دارد،‌ در پیشبرد اهداف آن مشارکت می‌کنند.

پروژه‌ی Aragon پلتفرمی است که علاوه بر اینکه به‌صورت یک سازمان خودمختار فعالیت می‌کند،‌ در تلاش است بستری را فراهم کند تا کاربران بتوانند DAO مخصوص خود را روی آن بسازند. یعنی اکوسیستمی که در آن تمام‌DAOها بتوانند با هم در ارتباط باشند و ساختار خاصی را رعایت کنند.

پروژه‌ی MolochDAO یک DAO جدید است و علاوه بر داشتن تمام ویژگی‌های سازمان خودمختار، قابلیت‌های خاصی هم به آن اضافه شده است. این پروژه در تکمیل و راه‌اندازی آپدیت اتریوم ۲.۰ نقش دارد و از زیرساخت خوبی استفاده می‌کند. برای عضویت در MolochDAO باید توسط یک یا چند عضو قبلی تأیید شوید. همچنین اعضا می‌توانند تا ۷ روز بعد از هر نوع نظرسنجی، رأی خود را پس بگیرند و یا آن را تغییر دهند.

پروژه‌ی MetaCartel در حقیقت فورکی از شبکه MolochDAO به حساب می‌آید و پلتفرمی است برای جمع‌آوری و استفاده از اطلاعات مختلف که توسط کاربران به اشتراک گذاشته می‌شود. این پروژه مقدار ۱۰ اتر را برای ورود اعضای جدید در نظر گرفته که نسبت به سایر DAOها رقم بالایی به حساب می‌آید و هدفش از این کار جذب اعضا برای فعالیت بلندمدت اعلام شده است.

پروژه‌ی Gitcoin با اقدامی نوآورانه، منابع مورد نیاز توسعه‌دهندگان بلاک چین را تأمین می‌کند. این پلتفرم با استفاده از توکن‌هایی که با استاندارد EIP1337 کار می‌کنند، سیستم رأی‌گیری جدیدی ساخته است. مثلاً در زمان برگزاری یک مراسم اهدای کمک‌های مالی (Donation)، Gitcoin بیشتر مبلغ جمع‌شده را به پروژه‌های محبوب‌تر با آرا بیشتر اختصاص می‌دهد.


سخن پایانی

سازمان‌های خودمختار غیرمتمرکز در حقیقت پروژه‌هایی در دنیای کریپتو هستند و با هدف تغییر در سیستم مدیریت سنتی سازمان‌ها ایجاد شده‌اند. یک DAO همانند یک ارزدیجیتال به اجبار باید روی یک بستر غیرمتمرکز مثل بلاک چین پیاده‌سازی شود تا بتواند به اهداف خود که همان حذف قدرت مرکزی، شفافیت تمام فرایندها و حق اظهار نظر و مشارکت در مدیریت امور است، دست یابد.
علی‌رغم داشتن یک هدف ارزشمند،‌ پیاده‌سازی فنی یک پلتفرم DAO پیچیدگی‌های برنامه‌نویسی زیادی دارد و از آنجایی که بیشتر پای مسائل مالی در میان است،‌ کوچک‌ترین مشکل در کد برنامه، منجر به اتفاقات جبران‌ناپذیری خواهد شد.

مهم‌ترین مرحله برای سرمایه‌گذاری در یک DAO، مطالعه و کسب دانش از هدف و فناوری استفاده شده در آن است. هر چه نسبت به فناوری بلاک چین و قراردادهای هوشمند و در کل دنیای کریپتو اطلاعات بیشتری به دست آوریم،‌ بهتر می‌توانیم در مورد آیندهی پروژه‌ها و در نتیجه سرمایه‌گذاری در آن‌ها تصمیم‌گیری کنیم.

تگ ها:

درباره نویسنده

قاسم میلاجردی

مهندسی نرم‌افزار خوندم و عاشق مسائل فنی دنیای کامپیوترهام. بیت کوین همون سالی متولد شد که من وارد دانشگاه شدم و حتی یه مقاله هم راجع‌بهش خوندم. اون موقع‌ها قیمتش ۱۰ دلار بود! دیگه نمیشه به گذشته برگشت و ارزدیجیتال خرید ولی میشه توی این زمینه مطالعه کرد و آینده بهتری رو ساخت؛ به همین خاطر تولید محتوای تخصصی کریپتوها رو به عنوان شغل اصلی انتخاب کردم و ازین بابت واقعا خوشحالم.

نظر شما

نظرات کاربران